Sabit Kýymetler ve Amortisman

Categories: VUK
Published on: 01 Mayıs 2012

SABÝT KIYMET VE AMORTÝSMAN UYGULAMALARI

Hemen hemen her  iþletme faaliyet konusunu gerçekleþtirmek amacýyla bir takým uzun ömürlü alet, makine, taþýt ve gayrý menkul  gibi nesnelere ihtiyaç duyar. 1 nolu  Muhasebe Uygulamalarý Genel Tebliðinde DURAN VARLIKLAR ? bir yýldan veya bir normal faaliyet döneminden daha uzun sürelerle, iþletme faaliyetlerinin gerçekleþtirilmesi için kullanýlmak amacýyla elde edilen ve ilke olarak bir yýlda veya normal faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülmeyen varlýklarý kapsar.? Þeklinde tanýmlanmýþtýr. Vergi Mevzuatýnda  Sabit Kýymet veya Duran Varlýk adý altýnda bir taným bulmak mümkün olmamakla birlikte Amortisman konusunun iþlendiði temel hükümler hemen hemen yukardaki tarife göre sýnýflandýrýlmýþtýr.

 

AMORTÝSMAN KAVRAMI VE KONUSU

VUK 313. Maddesinde;

Ýþletmede bir yýldan fazla kullanýlan ve yýpranmaya, aþýnmaya veya kýymetten düþmeye maruz bulunan gayrimenkullerle 269′uncu madde gereðince gayrimenkul gibi deðerlenen iktisadi kýymetlerin, alet, edevat, mefruþat, demirbaþ ve sinema filmlerinin birinci kýsýmdaki esaslara göre tespit edilen deðerinin bu Kanun hükümlerine göre yok edilmesi amortisman mevzuunu teþkil eder.

Denilmek sureti ile nelerin amortisman tabi tutulmasý gerektiðini söyleyerek bir bakýma sabit kýymetlerin tanýmýný da yapmaktadýr. Amortismanýn da açýk bir tarifinin bulunmadýðý VUK da yine bu madde hükmünden yola çýkarak vergi kanunlarýnda belirlenen varlýk deðerlerinin yine vergi kanunlarýna göre belirlenen yöntemlerle yok edilmesini AMORTÝSMAN olarak tanýmlayabiliriz.

AMORTÝSMAN KONUSUNA GÝREN VARLIKLAR

 

VUK 269. Maddesinde belirtilen;

  1. Ýktisadi iþletmelere dahil bilumum gayrimenkuller (ve gayrimenkul gibi deðerlenen)
  2. Gayrimenkullerin mütemmim cüzleri ve teferruatý
  3. Tesisat ve makinalar
  4. Gemiler ve diðer taþýtlar
  5. Gayri Maddi haklar
  6. Alet, edevat, mefruþat, demirbaþ ve sinema filmleri nin deðerleri amortismanýn konusunu oluþturmaktadýrlar. Bu iktisadi kýymetleri ayný zamanda sabit kýymet olarak adlandýrmak mümkündür.

 

AMORTÝSMAN AYIRMANIN ÞARTLARI

Bir iktisadi kýymetin amortisman yoluyla itfa edilmesi için bazý þartlarý taþýmasý gerekmektedir. Genel olarak iktisadi kýymetin;

Ýþletmede Bir Yýldan Fazla Kullanýlmasý : Bir yýldan kasýt 365 günden fazla kullanýlmasýdýr,

Envantere Dahil Olmasý: Envantere alýnmýþ olmaktan kasýt kýymetin hem fiilen iþletmenin tasarrufunda bulunmasý hem de envantere kaydedilmiþ olmasýdýr,

Yýpranma, Aþýnma, veya Kýymetten Düþmeye Maruz Bulunmasý: Deðer kaybýndan kasýt, kullanýma baðlý olarak ortaya çýkan yýpranma, aþýnma vb þekilde iktisadi kýymetin ömrünün tükenmesinin yaný sýra teknolojik geliþmeler, moda vb olaylar sonucu iktisadi kýymetin deðerini yitirmesidir. Diðer bir ifadeyle zamanla deðerini yitirmeyecek kýymetlerin amortisman yoluyla itfasý kabul edilmez (örneðin; boþ arsa ve araziler). Kanun koyucu iktisadi kýymet üzerinde deðer kaybýna neden olabilecek her türlü etkiyi amortisman ayrýlmasý için yeter saymýþtýr. Bu etkilerin fiilen mevcut olmamasý uygulama için engel teþkil etmemektedir.

Deðerinin Belli Bir Tutarý Aþmasý: Deðeri belli tutarý (402 nolu VUK genel Tebliði ile 01.01.2011 tarihinden itibaren 700.-TL) aþmayan peþtemallýklar ile iþletmede kullanýlan alet, edevat, mefruþat ve demirbaþlar amortismana tabi tutulmayarak doðrudan doðruya gider olarak dikkate alýnabilir. Öte yandan iktisadi ve teknik anlamda bütünlük arz eden kýymetler için bu had topluca dikkate alýnmalýdýr.

 

AMORTÝSMANA TABÝ DEÐERÝNÝN TESPÝTÝ

VUK 261.maddesinde Deðerleme, iktisadi kýymetin nevi ve mahiyetine göre, aþaðýdaki ölçülerden biri ile yapýlýr denilmiþ ve bu ölçüler aþaðýdaki gibi sýralanmýþtýr.

  1. Maliyet bedeli
  2. Borsa rayici
  3. Tasarruf deðeri
  4. Mukayyet deðer
  5. Ýtibari deðer
  6. Vergi deðeri
  7. Rayiç bedel
  8. Emsal bedel ve ücreti

 

VUK?da genel ilke olarak amortismana tabi iktisadi kýymetlerin deðerinin, söz konusu Kanun?un deðerleme hükümlerine göre belirlenen deðerleri olmasý gerekmektedir. VUK 269 maddesinde bu deðerin maliyet bedeli olduðu açýk bir þekilde belirtilmektedir.

VUK?nun 262?nci maddesi maliyet bedelini; iktisadi bir kýymetin iktisap edilmesi veya deðerinin artýrýlmasý için yapýlan ödemelerle bunlara ait bilumum giderlerin toplamý olarak tanýmlamaktadýr. Kanun?un amortismana tabi tuttuðu, gayrimenkuller ile gayrimenkuller gibi deðerlenen sabit kýymetler, esas itibariyle ya satýn alýnarak ya da imal veya inþa edilerek iktisap edildiklerinden, maliyet bedelinin temel unsuru ya satýn alma bedeli ya da imal veya inþa bedelidir.

 

Kanun?un 270?inci maddesine göre, satýn alýnan bir duran varlýðýn maliyet bedeline, satýn alma bedelinin yanýnda; makine ve tesisatta gümrük vergileri, nakliye ve montaj giderleri ile mevcut bir binanýn satýn alýnarak yýkýlmasýndan ve arsa tesviyesinden doðan giderlerin de dahil edilebileceði belirtilmiþtir. Ayný madde hükmü uyarýnca noter, tapu, mahkeme, kýymet takdiri komisyon ve tellaliye giderleri ile emlak alým ve taþýt alým giderlerinin maliyet bedeline dahil edilmesinin iþletmelerin kararlarýna býrakýldýðý görülmektedir. Ýþletmeler söz konusu giderleri, binek araçlara ait KDV ?ni indirim hakký bulunmayan mükelleflerin indirim konusu yapamadýklarý KDV, maliyet bedeline dahil edebilecekleri gibi, doðrudan gider olarak da kaydedilebileceklerdir. Duran varlýk alýmýnda veya imalatýnda kredi kullanýlmasý halinde kredi ve diðer finansman giderlerinin maliyetle iliþkisi 163 Sýra No’lu VUK Genel Tebliði?nde açýklanmýþtýr. Teblið hükümlerine göre; Yatýrýmlarýn finansmanýnda kullanýlan kredi faizleri veya varlýklarýn yabancý para ile kredili olarak satýn alýnmasý durumunda ortaya çýkan kur farklarýnýn yatýrýmýn aktifleþtirildiði dönem sonuna kadar maliyete aktarýlarak, amortismana tabi tutulmasý gerekir. Daha sonraki yýllara ait faiz ve kur farklarý ise doðrudan sonuç hesaplarýna aktarýlabilir.

 

Kanun?un 271?inci maddesi imal ve inþa bedelini; iktisadi kýymetin bir diðer iktisap þekli olarak inþa edilen binalarla, gemilerde inþa giderlerinin, imal edilen makine ve tesisatta ise, imal giderlerinin satýn alma bedeli yerine geçeceði belirtilmektedir. Kanun?a göre, inþa ettirilen binalarda bina inþaat vergileri, emlak alým vergileri gibi harcamalar iþletmelerce inþa ettirilen binanýn maliyet bedeline dahil edilebilir veya gider olarak kaydedilebilir.

 

Maliyet artýrýcý giderler; VUK?nun 272?nci maddesinde ise gayrimenkullerin maliyet bedelini artýran giderler düzenlenmiþtir. Maddeye göre, gayrimenkullerin iktisabýndan sonra gayrimenkullerle ilgili olarak yapýlan giderlerden; normal bakým, tamir ve temizleme giderleri dýþýnda, gayrimenkulü geniþletmek veya iktisadi kýymetini devamlý olarak artýrmak maksadýyla yapýlan giderler, gayrimenkulün maliyet bedeline eklenir. Ayný þekilde iktisadi kýymetin ömrünü uzatan veya fonksiyonunu artýran giderler de maliyet artýrýcý gider sayýlarak iktisadi kýymetin maliyetine eklenir.

 

Diðer taraftan, iktisadi kýymetlerin maliyet bedelleri bilinmiyorsa ya da maliyet bedelleri ile deðerlenmeleri mümkün deðilse, Vergi Usul Kanunu?nun 280?inci maddesine göre; iktisadi kýymetlerden binalar ve araziler vergi deðerleriyle, bunlarýn dýþýndakiler ise varsa borsa rayiçleri, yoksa kayýtlý deðerleri, o da yoksa emsal deðerleri ile deðerlenecek ve bu tutar üzerinden amortisman tabi tutulacaklardýr.

 

AMORTÝSMAN SÜRESÝNÝN BAÞLANGICI SÜRESÝ VE ORANLARI

Vergi Usul Kanunu 320. maddesinde belirtildiði üzere amortisman süresi, iktisadi kýymetlerin aktife girdiði yýldan baþlar. Mükellefler iktisap ettikleri iktisadi kýymetlerini aktifleþtirdikleri dönemden baþlayarak kullanma þartý aranmaksýzýn amortismana tabi tutabilirler. Amortisman ayrýlmasý için iktisadi kýymetin kullanýlmaya baþlamasý deðil kullanýlmaya hazýr halde olmasý yeterlidir. Kullanýlmasý kayýt ve tescile tabi taþýtlarýn, ilgili sicillerine yasal süresi içinde kayýt ve tescil iþlemi yapýlmak þartýyla, aktife dahil edildikleri tarih itibarýyla amortismana tabi tutulmasý mümkündür. Daha önce tartýþmalara yol açmýþ olan bu konu 365 sýra nolu Vergi Usul Kanunu genel tebliðinde yer alan düzenlemeler uyarýnca çözümlenmiþtir.

Amortisman oranlarý VUK 333, 339 ve 365 sýra numaralý tebliðlere göre belirlenen faydalý ömürlerin 1 rakamýna bölünmesi sureti ile hesaplanýr. Hesap döneminin deðiþtiði (normal dönemden Özel döneme geçildiðinde) yýlda ve   faaliyetleri kýsmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanmasý veya çeþitli þekillerde iþletilmesi olanlarýn bu amaçla kullandýklarý binek otomobilleri hariç olmak üzere, iþletmelere ait binek otomobillerinin aktife girdiði hesap dönemi için ay kesri tam ay sayýlmak suretiyle kalan ay süresi kadar amortisman ayrýlýr. Amortisman ayrýlmayan süreye isabet eden bakiye deðer, itfa süresinin son yýlýnda tamamen yok edilir. (KIST AMORTÝSMAN)

Vergi Usul Kanunu 320. maddesinde yer alan diðer bir düzenleme ise her yýlýn amortismanýnýn ancak o yýla ait deðerlemede nazara alýnabilmesidir. Ýlgili maddede amortismanýn herhangi bir yýl yapýlmamasýndan veya ilk uygulanan nispetten düþük bir hadle yapýlmasýndan dolayý amortisman süresinin uzatýlamayacaðý belirtilmiþtir. Maliye Bakanlýðý?nca verilmiþ bulunan bir çok özelgede de mükelleflerin 333, 339 ve 365 Sýra No.lu Vergi Usul Genel Tebliðlerinde belirtilen amortisman oranlarýndan daha düþük amortisman oranlarýný tercih etmelerinin mümkün olduðu fakat, düþük amortisman kullanýlmasý nedeniyle amortisman süresinin uzatýlamayacaðý belirtilmiþtir.

 

AMORTÝSMAN AYIRMA YÖNTEMLERÝ

Vergi Usul Kanunu?na göre, mükellefler amortismana tabi iktisadi kýymetlerin itfasýnda normal amortisman ya da azalan bakiyeler yönteminden birini seçebilirler. Ýktisadi ve teknik bakýmdan bütünlük teþkil eden deðerler için normal ya da azalan bakiyeler usullerinden biri seçilmelidir. Diðer bir ifadeyle, bir ünitenin bir kýsmý için farklý diðer kýsmi için farklý bir amortisman yöntemi uygulanamaz. Azalan bakiyeler usulünü seçen mükellef, normal amortisman yöntemine geçebilir. Mükellef söz konusu amortisman yöntemi tercihini deðiþtireceðini vergi beyannamesinde veya ek bilançosunda belirtmeli ve o tarihten sonra normal amortisman uygulamalýdýr. Mükellef, azalan bakiyeler usulüne göre itfa edilmemiþ kýsmý, bakiye amortisman süresine bölmek suretiyle itfa edecektir. Bir iktisadi kýymet üzerinden normal amortisman yöntemi uygulanýyorsa, bu yöntemden vazgeçilemez. Diðer taraftan, mükellefler her yýl yeni alýnan sabit kýymetler için ya da yýl içinde alýnan her sabit kýymet için farklý amortisman yöntemi belirleyebilir.

Bu iki yönteme ek olarak, sabit kýymetlerin olaðandýþý nedenlerle normalin üzerinde deðer kaybýna uðramasý durumunda fevkalade amortisman yöntemi de uygulanabilir. Normal amortisman yönteminde iktisadi kýymetin deðerine faydalý ömürlere göre belirlenen düz bir oran uygulanýr. Azalan bakiyeler yönteminde, %50 oraný geçilmemek kaydýyla amortismana tabi iktisadi kýymetin net aktif deðeri (amortismana tabi iktisadi kýymetin kayýtlý deðerinden birikmiþ amortismanlar düþüldükten sonra kalan deðer) üzerinden normal amortisman oranýnýn iki katý oranda amortisman ayrýlýr. Azalan bakiyeler yönteminde, amortisman süresi normal amortisman yöntemine göre hesaplanýr ve aynýdýr. Öte yandan fevkalade amortisman yöntemi, iktisadi kýymetler üzerinde çeþitli nedenlerle olaðandýþý deðer kayýplarý oluþtuðunda uygulanmaktadýr. Fevkalade amortisman temel olarak 3 nedenle uygulanmaktadýr.

  1. Amortismana tabi iktisadi kýymetin yangýn, deprem, su basmasý gibi afetler neticesinde deðerini tamamen veya kýsmen kaybetmesi durumunda ve bu durumun mükellefçe yetkili kurumlarca tespit ettirilmesi durumunda,
  2. Yeni icatlar dolayýsýyla teknik verim ve kýymetleri düþerek tamamen veya kýsmen kullanýlmaz hale gelen kýymetler için, (Maddede yer alan?…tamamen veya kýsmen kullanýlamaz hale gelme…? ifadesi farklý þekillerde yorumlanabilmektedir. Tamamen veya kýsmen kullanýlamama hali dar anlamýyla tek baþýna ilgili sabit kýymetin kullanýlamamasý ya da daha geniþ anlamýyla daha geliþmiþ kýymetler nedeniyle kullanýlamamasý olarak yorumlanabilmektedir. Fevkalade amortisman yönteminin uygulanabilmesi için Maliye Bakanlýðý?na baþvurulmasý gerekmektedir.)
  3. Amortismana tabi iktisadi kýymetin cebri çalýþma nedeniyle deðerini kaybetmesi durumunda,(Bu uygulamadan sadece üretime doðrudan katkýsý bulunan iktisadi kýymetler yararlanabilir. Bu durumda amortisman ayrýlmasý talepleri için Maliye Bakanlýðý?na baþvurulmasý gerekir. Bakanlýk konuyla ilgili Sanayi ve Ticaret Bakanlýðýndan görüþ aldýktan sonra amortisman oranlarýný belirler. Sanayi ve Ticaret Bakanlýðý kendisine intikal ettirilen taleplerle ilgili olarak teknik elemanlarý görevlendirmektedir. )

 

Diðer taraftan, deprem, yangýn, su basmasý gibi afetler nedeniyle deðerini kýsmen veya tamamen yitiren iktisadi kýymetlere iliþkin olarak mahkemece tayin edilen bilirkiþi tarafýndan yapýlan tespitler üzerine mahkemece verilmiþ bir karar mevcutsa, bu bedel emsal bedel olarak dikkate alýnabilir. Aksi halde, yani mahkemece verilen karar mevcut deðilse, varsa bilirkiþi raporunun ibrazý suretiyle, emsal bedel takdiri için Takdir Komisyonuna müracaat edilmesi gerekir.

Madenlerde Amortisman, Ýþletme sebebiyle içindeki cevherin azalmasýndan dolayý maddi deðerini kaybeden madenlerin ve taþ ocaklarýnýn imtiyaz veya maliyet bedelleri, ilgililerin, müracaatlarý üzerine bunlarýn büyüklük ve mahiyetleri göz önünde tutulmak ve her maden veya taþ ocaðý için ayrý ayrý olmak üzere Maliye ve Sanayi Bakanlýklarýnca belli edilecek nispetler üzerinden yok edilir.

AMORTÝSMAN KONUSUNDA BAZI ÖZELLÝKLÝ DURUMLAR

Amortismana Tabi Kýymetin Yeni Olma Þartý Aranmaz

Bir iktisadi kýymet üzerinden amortisman ayrýlmasý için bu kýymetin yeni olma þartý aranmamaktadýr. Yani, daha önce kullanýlmýþ olan bir kýymetin aktife dahil edilmesi durumunda da yeni kýymetlerde olduðu gibi ayný þekilde amortisman uygulanabilecektir.

Sanat Eseri Niteliðindeki Kýymetler Üzerinden Amortisman Ayrýlmasý

Ýþletmeler, idari bina giriþlerinde satýn aldýklarý sanat eserlerini kullanabilmektedirler. Çoðunlukla tablo, biblo, heykel vb sanat eserleri için yapýlan ödemelerin iþletmelerce gider yazýlýp yazýlamayacaðý uygulamada tartýþma konusu olmaktadýr. Ýstanbul Defterdarlýðýnca verilen bir muktezada sanat eserlerinin iþletmenin faaliyeti ile ilgili olarak kullanýlmasý ve yýpranmaya, aþýnmaya veya kýymetten düþmeye maruz bulunmasý söz konusu olmayacaðýndan bu kýymetler için amortisman ayrýlmasýnýn da mümkün olmayacaðý belirtilmiþtir. Ayrýca, sanat eserleri alýmý için yapýlan harcamanýn da, iþletme faaliyetiyle ilgili olmamasýndan hareketle, gider olarak dikkate alýnmasýnýn mümkün olmayacaðý belirtilmiþtir.

Diðer taraftan, konuya iliþkin Danýþtay 4. Dairesi, 10.04.1995 gün ve E:1994/3132, K:1995/1616 sayýlý Karar?ýnda sanat eserleri tefriþ ve düzenleme amacýyla iþletmede kullanýlan birer iktisadi kýymet olarak görülmüþ ve diðer tüm iktisadi kýymetler kadar yýpranmaya, aþýnmaya ve kýymetten düþmeye maruz bulunmasýndan hareketle söz konusu kýymetler için amortisman ayrýlabileceði kabul edilmiþtir. Ýlgili kararda ayrýca tablolarýn ekonomik deðerlerinin spekülatif olarak artmasýnýn bu gerçeði deðiþtirmeyeceði de belirtilmiþtir.

Buna raðmen 333, 339 ve 365 nolu tebliðlerde açýklanan tablolarda bu tip eserler yer almamaktadýr. Ayrýca bu tür eserlerin iþletmenin faaliyetleri ile ilgili olmadýðý düþünüldüðünde amortismana tabi tutulmamalarý gerekmektedir.

 

Binalara Ait Arsalar Üzerinden Amortisman Ayrýlmasý

Vergi Usul Kanunu?nun 314. maddesi ile yýpranmaya ve aþýnmaya maruz bulunmayan boþ arazi ve arsalar amortisman konusunun dýþýnda tutulmuþtur. Arazi ve arsanýn boþ olmasý ile kastedilen, arsa veya arazi üzerinde iþletme tarafýndan bunlarýn niteliklerini deðiþtirecek þekilde henüz iþlem yapýlmamýþ olmasýdýr. Boþ arsa ve araziler amortismana tabi tutulamazken, üzerinde inþaat ve tesisat bulunan arsalar amortismana tabi tutulabilmektedir. Arsa/arazi üzerine inþa ve tesis olunan binalar, yollar, tesisler, arsa/arazinin mütemmim cüzü olduklarý ve tek baþlarýna mülkiyet konusu olamayacaklarýndan ötürü üzerine tesis olunan arsa/arazi ile bir bütün olarak amortismana tabi tutulurlar.

Sabit Kýymet Alýmlarý için Ödenen Faiz ve Kur Farklarý

163 Nolu Vergi Usul Kanunu gereðince, sabit kýymetler aktife alýndýktan sonra ödenen kredi faiz giderleri ve kur farklarýnýn aktifleþtirilmesi veya doðrudan gider yazýlmasý konusunda mükelleflere ihtiyari hak tanýnmýþtýr. Ancak, söz konusu iktisadi kýymetlerin aktife girdikleri yýl sonuna kadar oluþan kredi faizi ve kur farklarýnýn maliyet bedeline dahil edilerek amortisman yoluyla itfa edilmesi gerekir.

Bilgisayar Programlarýnda Amortisman Uygulamasý

Bilgisayar programlarýný amortisman uygulamasý açýsýndan iþletim sistemleri ve uygulama programlarý olarak ayrý ayrý incelemek gerekir. Ýþletim sistemleri, bilgisayarýn kullanýmý için mutlaka bulunmasý gereken ve genellikle bilgisayarla birlikte satýlan programlardýr. Bu programlar bilgisayarla birlikte amortismana tabi tutulmalýdýr.

Uygulama programlarý ise bilgisayarýn kullanýmýna baðlý olarak çeþitli fonksiyonlarý yapabilecek programlardýr. Bilgisayarýn kullanýlmasý için bu tür programlarýn varlýðý zorunlu deðildir. Dolayýsýyla, bu programlar bilgisayardan ayrý olarak deðerlendirilmeli ve gayrimaddi hak olarak amortismana tabi tutulmalýdýr.

Yapýlmakta Olan Yatýrýmlar

Ýktisadi kýymetlerin amortismana tabi tutulmasý yatýrýmýn tamamlanýp kýymetin ilgili aktif hesaba kaydedilmesi suretiyle baþlar. Diðer bir ifadeyle, yapýlmakta olan yatýrýmlar amortismana tabi iktisadi kýymetler arasýnda yer almazlar.

Finansal Kiralamaya Konu Ýktisadi Kýymetler

4842 sayýlý Bazý Kanunlarda Deðiþiklik Yapýlmasý Hakkýnda Kanun ile finansal kiralamaya konu iktisadi kýymetlerin kiracý tarafýndan amortismana tabi tutulmasý düzenlenmiþtir.

01.07.2003 tarihinden itibaren yapýlan finansal kiralama iþlemlerinde finansal kiralama sözleþmesi tutarýnýn iktisadi kýymetin bedeline tekabül eden kýsmý (kiralama konusu iktisadi kýymetin rayiç bedeli ile yapýlacak kira ödemelerinin bugünkü deðerinden düþük olaný) kiracý tarafýndan ?kullaným hakký? olarak aktifleþtirilmekte ve amortismana tabi tutulmaktadýr. Burada önemli olan husus amortisman süresinin, kiralama süresinden baðýmsýz olarak ilgili VUK tebliðlerinde finansal kira sözleþmesine konu olan iktisadi kýymet için öngörülen amortisman oranýna göre belirlenecek olmasýdýr.

Aktif Kýymetin Maliyetinin Birkaç Aþamada Tamamlanmasý

Satýn alýnan iktisadi kýymetin maliyetinin birkaç aþamada tamamlanmasý halinde; makine, montajýnýn tamamlandýðý yýl kullanýlmaya hazýr hale geleceðinden, montajýn tamamlandýðý yýl sonuna kadar oluþan diðer maliyet unsurlarýnýn da alýþ bedeline eklenmesi suretiyle oluþan bedel üzerinden amortisman ayrýlmasý gerekmektedir.

Aktif Kýymetin Kullanýma Hazýr Hale Gelmesinin Belli Bir Yasal Prosedürü Gerektirmesi

Ýthal edilen veya yurt içinde üretilen bir sabit kýymetin iþletmede kullanýlabilmesi için, yurt içinde bazý yasal zorunluluklarýn yerine getirilmesinin gerektiði durumlarda, yasal prosedür tamamlanarak iktisadi kýymet tam olarak kullanýma hazýr hale gelmedikçe, amortisman uygulamasýna baþlanmaz.

Ýktisadi veya Teknik Açýdan Bütünlük Oluþturan Sabit Kýymetler

Ýktisadi veya teknik açýdan bir bütünlük oluþturan aktif kýymetlerin amortismanýna, bütünü oluþturan parçalarýn tamamýnýn aktife girmesi ve kullanýma hazýr hale gelmesi ile baþlanýr.

Ýktisadi ve teknik bütünlük kavramý, Hesap Uzmanlarý Danýþma Komisyonu tarafýndan, bir iþletmede belli bir fonksiyon etrafýnda birleþerek bir üretimde bulunan veya üretime herhangi bir safhada bir deðer kazandýracak nitelikteki bir fonksiyonu birbirini tamamlayarak yerine getiren amortismana tabi deðerler topluluðu olarak tanýmlanmýþtýr. Ayrýca, söz konusu Karar?da ticari örf ve teamüle göre birlikte alýnýp satýlmasý mutad olan ve teknik niteliði bulunmayan ve belli bir hizmetin yapýlmasýna topluca katýlan deðerlerin de bir bütün olarak ele alýnmasý gerektiði, belirtilmiþtir.

Gayrimenkullerde Maliyete Eklenen Giderlerin Ýtfa Süresi

Vergi Usul Kanunu?nun 272. maddesine göre gayrimenkullerin maliyetinin oluþmasýndan sonra ortaya çýkan bazý giderlerin doðrudan gider yazýlmayarak maliyet bedeline eklenmesi ve amortisman yoluyla itfa edilmesi gerekir. Ýlgili maddede normal bakým, tamir ve temizleme giderleri dýþýnda, gayrimenkulü veya elektrik üretim ve daðýtým varlýklarýný geniþletmek veya iktisadi kýymetini devamlý olarak artýrmak maksadýyla yapýlan giderlerin, gayrimenkulün veya elektrik üretim ve daðýtým varlýklarýnýn maliyet bedeline eklenmesi gerektiði belirtilmiþtir.

Normal bakým, onarým ve temizleme giderleri iktisadi kýymetlerden tam ve verimli olarak yararlanabilmek için yapýlan genel giderler arasýnda yer almaktadýr. Bu tür giderler ile maliyet artýrýcý harcamalar arasýnda kesin bir ayrým yapýlmasý çoðu zaman kolay olmamaktadýr. Ancak, normal bakým, onarým ve temizleme giderlerinden ilgili dönemde yararlanýldýðý kabul edilir ve bu dönemin gideri olarak dikkate alýnýr. Danýþtay 4. Dairenin E:1989/761 K:1989/3895 sayýlý kararýnda bir iþ makinesi için yapýlan, palet zinciri ve pabuçlarý, istikamet tekerlekleri, cer diþlisi, muhtelif burç ve millerden oluþan yenileme masraflarýnýn doðrudan gider yazýlabileceðine dair kararý mevcuttur. Bu masraflarýn makineyi çalýþýr halde tutabilmek için yapýldýðý dikkate alýnmýþ ve söz konusu giderlerin iktisadi kýymet artýrýcý bir unsur olmadýðý belirtilmiþtir.

Gayrimenkullerde maliyet bedelini artýran giderler nitelik olarak iki farklý grupta düþünülebilir. Bunlarýn bir kýsmý gayrimenkulun kullaným ömrünü artýrýcý özellik taþýrken bir kýsmý da iþlevini ve yararýný artýrýcý özellik taþýmaktadýr. Bu ayrým, amortisman uygulamasý açýsýndan önem arz etmektedir. Gayrimenkulun ömrünü uzatmayan fakat mevcut kullaným ömrü süresince onun iþlev ve yararýný artýrdýðý için maliyet bedeli içinde yer alan giderler, yapýldýklarý hesap döneminden baþlanarak, bedeline dahil olduklarý kýymetin kalan amortisman süresi içinde itfa edilirler. Diðer taraftan, yapýlan gider gayrimenkulun kullaným ömrünü artýrýcý bir gider ise, asýl gayrimenkulun amortisman uygulama süresine eþit bir sürede fakat aktifleþtirildikleri yýldan baþlanarak itfa edilirler.

Ýlgili maddede geçen gayrimenkulun iktisadi kýymetinin devamlý olarak artýrýlmasý kavramý üzerinde farklý yorumlar mevcuttur. Örneðin bir binanýn kapý, pencere, döþeme, çatý, sýhhi tesisat gibi bölümlerinin binada önemli bir kalite artýþý saðlamayacak þekilde komple veya tedricen yenilenmesi iþleminin doðrudan gider yazýlabileceðine iliþkin görüþler mevcut iken özellikle yenileme masraflarýnýn yüksek tutarlara ulaþtýðý durumlarda, Hazine yanlýsý yorumlara ve tenkitlere açýk olabileceði gözardý edilmemelidir. Nitekim Ekim?2004 tarihli bir özelgede þirket merkez fabrika çatýsýnýn deðiþtirilerek yenilenmesi maksadý ile yapmýþ olduðu harcama doðrudan doðruya gider kaydedilemeyecek olup bu giderin maliyet bedeline eklenerek, binanýn kalan ömrü üzerinden amortismana tabi tutulmasý gerektiði belirtilmiþtir.

Konuyla ilgili bir baþka nokta ise binaya daha önce var olmayan, kalorifer, umumi klima, asansör, havalandýrma, yangýn alarm tertibatý, güneþle ýsýtma sistemi vb tesisatlarýn sonradan eklenmesidir. Konuyla ilgili Danýþtay?ýn istikrar kazanmýþ kararlarýna göre binaya sonradan ilave edilen bu gibi kýymetlerin, tesisat olarak ayrýca amortismana tabi tutulmasý yönündedir.

 

Geçici Vergi Dönemlerinde Uygulanan Amortisman Yöntemi ve Oranýnýn Hesap Dönemi Sonunda Deðiþtirilip Deðiþtirilememesi

Vergi Usul Kanunu 217 nolu genel tebliði uyarýnca, mükellefler ilk defa aktife aldýklarý kýymetler için geçici vergi açýsýndan seçtikleri amortisman usul ve oranýný yýllýk olarak da uygulamak zorundadýrlar.

01.01.2004 tarihinden itibaren aktife giren amortismana tabi iktisadi kýymetlerin faydalý ömürleri ve uygulanacak amortisman oranlarý 333 ve 339 No.lu Vergi Usul Kanunu tebliðleri ile belirlenmiþti. Ancak, 30.12.2006 tarih ve 26392 sayýlý Resmi Gazete?de yayýmlanarak yürürlüðe giren 365 No.lu Vergi Usul Kanunu tebliði ile önceki listelerde yer almayan veya faydalý ömür süresinde deðiþiklik yapýlmasýna karar verilen iktisadi kýymetlere iliþkin olarak ek açýklamalara yer verilmiþtir. Buna göre yeni oranlar, tebliðin yayýmlandýðý hesap döneminden itibaren geçerli olacaktýr. Buna göre, faydalý ömürleri deðiþtirilen iktisadi kýymetlerin net defter deðerleri (iktisadi kýymetin VUK hükümlerine göre tespit edilen deðerinden birikmiþ amortismanýn tenzili yoluyla bulunan deðeri) bulunacak ve bu tutar, kýymetin yeni faydalý ömür süresinden, amortisman ayrýlmýþ sürenin tenzili yoluyla tespit edilen kalan amortisman süresi esas alýnarak itfa edilecektir. Bu kýymetler için geçmiþ dönemlere yönelik düzeltme yapýlmayacak, 2006 hesap dönemi dördüncü geçici vergi dönemi itibarýyla yeni oranlara göre ayrýlmasý gereken amortisman tutarý hesaplanacaktýr.

Özel hesap dönemine sahip mükellefler ise yeni amortisman sürelerini tebliðin yayýmlandýðý tarihten sonraki ilk geçici vergi döneminden itibaren dikkate alacaklardýr.

Özel Maliyet Bedeli Uygulamasý

Kiralanan gayrimenkuller için kiracý tarafýndan yapýlan ve gayrimenkulü geniþleten veya iktisadi kýymetini devamlý olarak artýran nitelikteki giderler ile faaliyetin icrasý için yapýlan tesisata ait giderler özel maliyet bedeli olarak dikkate alýnýr. Vergi Usul Kanunu 327. maddesine göre, özel maliyet bedeli kira süresine göre eþit yüzdelerle itfa edilir. Özel maliyet ile ilgili özellik arzeden bazý hususlara aþaðýda yer verilmiþtir;

Kiralanan Gayrimenkulun Kira Süresi Dolmadan Boþaltýlmasý Hali: Kiralanan þeyin kira süresi dolmadan boþaltýlmasý durumunda, henüz itfa edilmemiþ olan giderler bir defada gider olarak kaydedilir.

Kira Süresinin Belli Olmamasý Hali: Kira süresinin belli olmamasý durumunda amortisman uygulamasýna yönelik açýk bir yasal düzenleme yoktur. Uygulamada, kira süresinin belli olmamasý durumunda, özel maliyet bedelinin 5 yýlda itfa edileceði belirtilmiþtir.

Kira Süresinin Kira Sözleþmesinde Yazýlý Süreden Daha Fazla Olacaðýnýn Anlaþýlmasý Hali: Uygulamada genellikle kira sözleþmelerinin süresinin tam olarak bilinmediði bu nedenle bir yýllýk yapýlmakta olduðu ve her yýl uzatýldýðý görülmektedir. Sözleþmede 1 yýl olarak görünmesine raðmen kira süresinin çok daha uzun olduðu durumlarda, özel maliyet bedelinin beþ yýlda itfa edilmesi gerektiði kabul edilmektedir.

Ýlk Tesis ve Taazzuv (Kuruluþ ve Örgütlenme) Giderlerinin Amortismaný

Kuruluþ ve örgütlenme giderleri Vergi Usul Kanunu?nun 282. maddesinde, kurumun tesis olunmasý veya yeni bir þubenin açýlmasý veyahut da iþlerin devamlý bir surette geniþletilmesi için yapýlan ve karþýlýðýnda maddi bir kýymet iktisap olunmayan giderler olarak tanýmlanmýþtýr. Kuruluþ ve örgütlenme, harcamalarýnýn aktifleþtirilmesi ihtiyaridir. Ýlgili olduklarý dönemde doðrudan gider kaydedilmeleri mümkündür. Seçimlik hak, iþletme döneminin baþladýðý hesap dönemi sonunda kesinleþtirilmelidir. Seçimlik hakký izleyen hesap dönemlerinde deðiþtirilmesi mümkün deðildir. Vergi Usul Kanunu?nun 326. maddesine göre ilk tesis ve taazzuv giderleri eþit miktarlarda beþ yýl içinde itfa edilir. Amortisman uygulamasýna, kurumun kuruluþunun tamamlandýðý veya iþletmenin fiilen ve tam olarak faaliyete geçtiði, hesap döneminden itibaren baþlanýr.

Peþtemallýklarýn Ýtfasý

Peþtemallýk bir ticari iþletmenin, bulunduðu yerin önemi, sahip olduðu þöhret, tutmuþ olduðu müþteri kitlesi ve benzeri unsurlara baðlý olarak, bilanço deðerlerine ilave olarak sahip olduðu deðer olarak tanýmlanmaktadýr. Vergi Usul Kanunu 326. maddesine göre peþtemallýklar mukayyet deðerleri üzerinden ve 5 yýlda itfa edilir.

 


Welcome , today is Pazartesi, 08 Şubat 2016